Pozdrowienia z Hongkongu!

Po kilku latach pracy w Southampton (Wielka Brytania) nadszedł czas na zmianę miejsca pracy. 1 marca 2018 r. rozpocząłem pracę na Uniwersytecie w Hongkongu (The University of Hong Kong). To bardzo dobra uczelnia, przodująca w Azji i jedna z najlepszych na świecie. To dla mnie wielki zaszczyt móc tu pracować, ale również i przyjemność poznawania zupełnie innej kultury i systemu edukacyjnego. Postaram się również wicej napisać o studiowaniu anatomii w tym kraju.

Jeśli chcecie zobaczyć więcej zdjęć zapraszam na mojego Instagrama: https://www.instagram.com/tomaszcecot/

Nocny widok Hongkongu w Victoria Peak.

Drapacze chmur w centrum miasta.

Na łodzi w dzielnicy Aberdeen.

Celebrowanie chińskiego Nowego Roku. 2018 to rok psa.

Wieżowce półwyspu Kowolon. 

Rysowanie

Anatomia jest przedmiotem bardzo wizualnym: trzeba wyrobić zdolność wyobrażania sobie trójwymiarowych struktur, przebiegu naczyń czy nerwów i ich wzajemnych relacji. Aby ułatwić sobie to niełatwe zadanie można sięgnąć po sprawdzony sposób - rysowanie samemu.

Ostatnio trafiłem na kanał użytkownika Proko, który publikuje znakomite filmiki edukacyjne, które pomóc mogą w podstawach rysunku anatomicznego. 

Kanał Proko na YouTube

Filmiki skierowane przede wszystkim są do artystów, ale mogą również pomóc w zrozumieniu postaw budowy ciała człowieka. 

A może by tak podszkolić swoje umiejętności artystyczne? Na przykład rysując miednicę:

Więcej o zawodowych artystach w tym wpisie: http://anatomiczny.blogspot.co.uk/2012/03/ilustratorzy-anatomiczni.html 

Primal Pictures - komputerowy atlas anatomii człowieka

Już kilka lat temu opublikowałem krótką recenzję komputerowego atlasu anatomii człowieka autorstwa firmy Primal Pictures. Dzisiaj miałem okazję do rozmowy z przedstawicielem firmy, który zrobił krótką prezentację klasycznych możliwości programu oraz pokazał nowy produkt.

Mimo hałasu panującego w foyer, udało się nagrać filmik, który przybliża możliwości atlasu. Co ciekawe, na jednym z wykładów porównujących najnowsze aplikacje anatomiczne, ten atlas został uznany za najlepszy dostępny na rynku.

Zapraszam do oglądania!

Atlas "The body on-line"

Istnieją różne typy atlasów anatomicznych: z ręcznie malowanymi rycinami, z komputerowo generowanymi obrazami lub też ze zdjęciami. Przeszukując sieć tym razem natknąłem się na ten ostatni: kolekcję zdjęć.

The Body Online

Strona zatytułowana "The body Online" prezentuje pokaźny zbiór struktur anatomicznych sfotografowanych in situ. Jakość zdjęć nie jest może najlepsza, ale wystarczająca do rozpoznania zarysów struktur. Atlas jest dostępny tylko w angielskiej wersji językowej.

Na stronie znajdują się także obrazy wykonane przy użyciu różnych technik wizualizacji. Możliwe jest również wykonanie testu i sprawdzenie swojej wiedzy.

****
Powiem (a właściwie napiszę) szczerze, że za każdym razem kiedy umieszczam link do strony zawierającej zdjęcia mam pewne wewnętrzne obiekcje. Taki wewnętrzny moralny głos który pyta, czy osoba na zdjęciach za życia zgodziła się do upubliczniania wizerunku swojego ciała. Amerykańskie przepisy prawne są w tym względzie bardzo restrykcyjne i dlatego ufam, że zgoda została wyrażona.

Auto-audio-book, czyli poczytaj sobie sam

Czasami liczba faktów do zapamiętania na zajęcia z anatomii może przytłoczyć nawet najtęższe umysły. Niektórym wystarcza jednokrotne przeczytanie tekstu, inni muszą "powalczyć" trochę dłużej. Co zatem zrobić, aby uczenie się było łatwiejsze?  Niestety, nie ma jednej dobrej odpowiedzi na to pytanie, ale istnieje zestaw technik, które w niektórych przypadkach mogą pomóc pewnym osobom. Jedną z nich jest "auto-audiobook".

Technika dla słuchowców

Mózg lubi przyjmować informację multimodalne, ale często preferuje jeden kanał informacji, np. słuchowy (porównaj test VARK). Możliwość odsłuchania podręcznika wydaje się bardzo atrakcyjna. Osobiście nie spotkałem się z podręcznikiem do anatomii w postaci słuchowiska (poprawcie mnie, jeżeli takowe istnieją), ale stosowałem inną technikę - czytałem sobie sam.

Tekst z podręcznika lub z własnych notatek można z łatwością nagrać za pomocą systemowego rejestratora dźwięków (na PC) lub bezpośrednio na smartfona. Plik dźwiękowy odtworzyć będzie można np. w drodze na uczelnie, podczas biegania czy też relaksu przy kominku. Pliki warto nazywać identycznie jak rozdziały w notatkach pisanych. Pliki można organizować w folderach, dzięki czemu łatwiej będzie je można znaleźć w przyszłości. Warto też sięgać do tych samych auto-słuchowisk w pewnych odstępach czasu.

Przy czytaniu ważne jest to, aby starać się zrozumieć tekst, który się czyta, aby odpowiednio intonować zdania. Słuchanie samego siebie początkowo wydaje się trochę żenujące, ale z łatwością można przywyknąć do tembru swojego głosu.

Polecam tę technikę, gdyż samo tworzenie pliku dźwiękowego jest już dobrą metodą uczenia się. Zachęcam też Was do dzielenia się w komentarzach swoimi technikami uczenia się anatomii.

Piękno ludzkiego ciała - piękno anatomii

Wydawnictwo Thieme, wydawca popularnego atlasu Prometheus, również dostępnego w polskiej wersji językowej, znakomicie promuje swój produkt. Łączy wysokiej jakości ryciny pochodzące z tego atlasu ze znakomitymi zdjęciami. Już kiedyś opisywałem tę kampanię reklamową, ale teraz dostępne są kolejne zdjęcia. Kilka z nich poniżej.

Więcej zdjęć do pobrania jako tapety na pulpit w różnych rozmiarach: https://www.thieme.de/viamedici/anatomie-26989/a/prometheus-wallpaper-29196.htm

Piękne, czyż nie?

Anatomage

Poznawanie anatomii człowieka jest najskuteczniejsze jeśli ma się możliwość eksploracji rzeczywistego ciała. Tym, którym nie dane jest ten typ studiowania z pomocą może przyjść stół anatomiczny - Anatomage.

Wirtualny stół anatomiczny umożliwia poznawanie anatomii człowieka przy użyciu komputerowo wygenerowanego obrazu ludzkiego ciała. Umożliwia on pełną interakcję uczącego się i pozwala na zbliżanie, oddalanie, przecinanie, wycinanie, obracanie zarówno całego ciała jak i poszczególnych narządów.

W rzeczywistości stół ten to dwa duże wyświetlacze dotykowe oferowane z odpowiednim oprogramowaniem. Czy to najlepsze rozwiązanie do Laboratorium Anatomicznego? Osobiście przeznaczyłbym taką kwotę na zakup plastynatów. Ale nie narzekałbym, gdyby ten gadżet znalazł się w moim Labie.

Anatomia przyszłości - Microsoft HoloLens

Ciało ludzkie jest trójwymiarowe. Można nawet powiedzieć, że jest czterowymiarowe - bo nie tylko zorientowane jest w trójwymiarowej przestrzeni, ale także zmienia się w czasie. Żaden komputer z płaskim ekranem nigdy nie będzie w pełni w stanie oddać złożoności trójwymiarowego obiektu jakim jest nasze ciało. Z pomocą przy rozwiązaniu tego problemu może przyjść Microsoft HoloLens.

Jak na razie dostęp do takiego rozwiązania wydaje się pieśnią przyszłości... dalekiej przyszłości. Dodatkowo cena takiego zestawu jest poza zasięgiem finansowym nawet dużych instytucji naukowych, nie wspominając o indywidualnych użytkownikach. Wydaje się jednak, że to krok w dobrym kierunku.

Potencjalne zastosowanie w nauczaniu/uczeniu się anatomii wydaje się wręcz nieograniczone. Z łatwością będzie można ekstrahować obrazy poszczególnych układów, mięśni czy narządów wewnętrznych. Technika umożliwi obrazowanie procesów fizjologicznych i patologicznych zachodzących w organizmie ludzkim. Wreszcie łatwo wyobrazić sobie trening profesjonalistów na takim sprzęcie.

Jednakże jest coś, czegoś nie uda się wiernie oddać w tych komputerowo generowanych modelach: nie da się oddać rzeczywistej konsystencji poszczególnych tkanek i organów.

Układ chłonny w ośrodkowym układzie nerwowym

Nie tak dawno przez media przelała się fala informacji na temat odkrycia związku między układem limfatycznym a mózgiem (np. tu). W rzeczywistości nie do końca chodzi o bezpośrednie połączenie z samym mózgiem, ale udało się udowodnić istnienie naczyń limfatycznych w ośrodkowym układzie nerwowym.

Jak donoszą autorzy listu (Louvelau et. all, 2015) do redakcji Nature, udało im się zidentyfikować typowe naczynia limfatyczne wokół głównych zatok opony twardej. Piszą oni:"Odkrycie układu chłonnego ośrodkowego układu nerwowego może wymagać ponownej oceny podstawowych założeń neuroimmunologii i jednocześnie rzuca nowe światło na etiologię chorób neurodegeneracyjnych związanych z zaburzeniami funkcjonowania układu odpornościowego."

Nowo odkryte naczynia limfatyczne widoczne są jako czerwone obszary wokół zatok opony twardej (na zielono).

W odpowiedzi na te doniesienia Mezey and Palkovits przypomnieli, że opis naczyń limfatycznych opony twardej został opublikowany już w roku 1869, a potem także w latach 40-tych i 60-tych dwudziestego wieku. Niestety, przeszły one do historii bez większego echa.

Odkrycie to może wpłynąć na zmianę rycin obrazujących układ chłonny.

Propozycja zmian w rycinie pokazującej najważniejsze naczynia chłonne organizmu człowieka. Zwróć uwagę na obecność naczyń limfatycznych wokół mózgu na rycinie po prawej stronie.

Memorix - Skrypt anatomiczny

Jak często zastanawiacie się, co rzeczywiście jest ważne w anatomii? Jak często zastanawiacie się, co jest niezbędne do nauczania się tego przedmiotu, a co jest jedynie zbędnym balastem? Czy zastanawiacie się czasami, ile rzeczywiście podręczników i atlasów anatomicznych rzeczywiście potrzebujecie?

Niestety, nie ma jednoznacznej odpowiedzi na powyższe pytania.  Ale studenci kilku czeskich uniwersytetów postanowili wspomóc swoich kolegów studiujących medycynę i w taki oto sposób powstał Memorix - Skrypt do Anatomii.

Szeroki, (niestety nie pełny) dostęp do tekstu tego skryptu w języku angielskim:

Bardzo podoba mi się i dobór treści, i układ graficzny, i sposób na uczenie się anatomii zaprezentowany w tej książce.


Autorzy chcieliby również wydać inne wersje językowe, w tym polską. I myślę, że to zadanie dla kogoś z Was. Bo czemu by nie przetłumaczyć podręcznika?

Więcej informacji: http://www.memorix.cz/

Tętnice kończyny górnej - BioDigital Human

Trójwymiarowe aplikacje anatomiczne są coraz lepsze. Znakomitym przykładem jest darmowe rozszerzenie do Chrome BioDigital Human.

Wybrałem tętnice kończyny górnej. Poprawnie prezentuje najważniejsze naczynia krwionośne. Mimo że ma pewne problemy w okolicy łokciowej, to prezentuje się wyjątkowo dobrze.

"Gray's Anatomy: The Anatomical Basis of Clinical Practice" - opis podręcznika

Jeśli informacje w Bochenku lub Clinically Oriented Anatomy wydają Ci się zbyt ogólne i chciałbyś jeszcze bardziej pogłębić swoją wiedzę anatomiczną to wówczas warto sięgnąć po Gray's Anatomy: The Anatomical Basis of Clinical Practice. Co ważne - nie wersję dla studentów, ale po tzw. "Dużego Graya".

Okładka 40 edycji Gray's Anatomy.

Wydanie to (czterdzieste, rok 2011) jest znakomitą kontynuacją ponad 150-letniej tradycji podręcznika Graya. Już pierwszy rzut oka na ilustracje pokazuje, że jest on skierowany do bardziej zaawansowanego odbiorcy.

UWAGA:  Od 1 października 2015. dostępne jest nowe, 41 wydanie tego podręcznika. 

Poziom szczegółów zawartych w opisie pozwala na głębszą analizę struktur anatomicznych. Raczej nie polecałbym tego podręcznika dla początkujących, ale znakomicie sprawdza się on dla średnio zaawansowanych - osób, które odbyły już szczegółowy kurs anatomii i chciałyby się dowiedzieć czegoś więcej. 

Podręcznik łączy anatomię makroskopową z mikroanatomią, embriologią oraz współczesnymi technikami obrazowania. Szczegółowy opis anatomiczny wzbogacony jest anatomią czynnościową i przypadkami klinicznymi. Co ważne, nie tylko tymi najczęściej spotykanymi w praktyce klinicznej, ale również stosunkowo rzadkimi. 

Znakomity zespół autorski, na który składają się najlepsi anatomowie świata, jest gwarantem dobrego podręcznika. Mimo, że pozycja nie jest tania warto ją mieć na swojej półce. 

Zrób to sam: fiszki

Fiszki, czyli flashcards to jeden ze sposobów organizowania wiadomości, szczególnie przydatny jeżeli jest ich bardzo dużo. A podczas uczenia się anatomii ogrom materiału do opanowania bywa przytłaczający. Tworzenie (nie kupowanie!) własnych fiszek anatomicznych może okazać się ciekawym pomysłem na podsumowanie wiadomości.

Zrób to sam

Do wykonania fiszek wystarczy komputer z zainstalowanym edytorem tekstu, programem graficznym lub... PowerPointem. Ten ostatni posłużył do wykonania tych inspirujących fiszek.

Istnieje też inna, manualna metoda. Wystarczy zaopatrzyć się w niewielkie karteczki formatu ok. A5 -A6, kilka kolorowych długopisów i odrobinę talentu. Rysowanie swoich własnych diagramów/rycin/ schematów/rysunków/wykresów i opatrywanie ich swoimi komentarzami to znakomite narzędzie ułatwiające uczenie się. Niektórzy zajmują się komercyjnym rysowaniem fiszek i ich sprzedawaniem w internecie, ale jak już wspomniałem osobiście polecam tworzenie swoich własnych.

Zbiór fiszek

Rodzaje fiszek

Istnieją dwa główne rodzaje fiszek: 1)"informujące" i 2)"pytające".

1) Fiszki "informujące" to małe porcje wiadomości. Łatwe do zapamiętania, nie przeładowane graficznie, skupiające się wyłącznie na jednym temacie

Fiszka "informująca"

2) Fiszki "pytające" to takie zawierające pytanie na jednej stronie i prawidłową, modelową odpowiedź na odwrocie.

Fiszka "pytająca"

Zagrajmy!

Fiszki pytające mogą być bardzo przydatne przy powtórkach. Stawiając pytania i szukając na nie odpowiedzi bardzo skutecznie uczymy się. Dodatkowo stanowić mogą znakomite urozmaicenie grupowego uczenia się. Każdy z uczestników "Imprezy powtórkowej" przynosi swój zestaw fiszek pytających. Następnie wszystkie są mieszane, układane na stosie stroną z pytaniem do góry i można rozpocząć grę. Gra polega na zdobyciu jak największej liczby punktów. Uczestnik bierze fiszkę i odpowiada na pytanie. Za każdą pełną, satysfakcjonującą odpowiedź dostaje 2 punkty. za częściowo prawidłową - 1 punkt. Za nieprawidłową 0. Chodzi o zebranie jak największej liczby punktów. Oceniającymi są pozostali uczestnicy zabawy.

Przyjemnej gry!

P.S. Wszystkie zdjęcia pokazują fiszki zrobione przez jedną z moich studentek.

Fantastyczna podróż od zapłodnienia po narodziny

Aby pełniej zrozumieć budowę i funkcje dorosłego człowieka koniecznie należy zapoznać się z jego rozwojem osobniczym. Skomplikowane procesy rozwojowe, mnóstwo nowych i często dziwacznych nazw, trudne do zrozumienia relacje topograficzne powodują, że embriologia nie należy do najbardziej lubianych przedmiotów... A szkoda, bo to fascynująca podróż!

W pełniejszym zrozumieniu fenomenu rozwoju osobniczego może pomóc aplikacja Life in the womb.

http://www.lifeinthewombapp.com

Za pomocą kompletu ilustracji, znakomitych animacji i interaktywnych funkcji 3D aplikacja ta ilustruje wydarzenia 40 tygodni ciąży. Wystarczy zobaczyć ten film: http://youtu.be/dxu-ImR4n5Q 

Aplikacja dostępna jest na iPada. 

Piękno anatomii

Ludzkie ciało jest piękne! Znakomite ryciny z atlasu Prometeusz wydawnictwa Thieme znakomicie to potwierdzają. A jeśli są użyte przez utalentowanego grafika, zyskują jeszcze bardziej na swojej urodzie.

Więcej (trochę) zdjęć: http://www.hellogoodbye.de/projects/thieme-prometheus-advertising/

Anatomia układu ruchu - układ mięśniowy

Po zapoznaniu się ze szkieletem i połączeniami kości warto wprowadzić układ szkieletowy w ruch. A zrobić to można, oczywiście, z pomocą układu mięśniowego. Warto pobrać dwie  prezentacje ze strony wydawnictwa McGrawHill, która są zbiorem znakomitych ilustracji możliwych do wykorzystania zarówno w procesie uczenia się jak i nauczania.

POZIOM: 2
POZIOM: 3

Prezentację można pobrać tu:
Układ mięśniowy



Plik prezentacji jest bardzo duży, ale warto poczekać na załadowanie się. Jeśli ktoś chce mieć szybki dostęp do podstawowego schematu, wystarczy kliknąć na ryciny poniżej.

Warto także sprawdzić swoją wiedzę w interaktywnych quizach. Do zrobienia ogromny zbiór ćwiczeń.

http://highered.mheducation.com/sites/0073525626/student_view0/chapter7/labeling_exercises.html#

A jeśli ktoś jest tradycjonalistą, to zawsze może wydrukowac test z zakresu anatomii układu mięśniowego i go wypełnić:
http://highered.mheducation.com/sites/dl/free/0073525634/23458/chp07_essques.pdf

Powodzenia!

Dolne drogi oddechowe

Dolne drogi oddechowe
Zestaw zadań związanych z dolnymi drogami oddechowymi. To generalne wprowadzenie do anatomii tego obszaru. To nie wyczerpujący opis anatomiczny, ale opis interaktywnych rycin dostępnych po kliknięciu .

Część pierwsza: górne drogi oddechowe.

Poziom:1

Zadanie do wykonania: Krtań, tchawica i oskrzela

Krtań larynx rozpoczyna dolne drogi oddechowe. Na rycinie widoczna jest nieparzysta chrząstka tarczowata thyroid cartilage. Poniżej znajduje się chrząstka pierścieniowata cricoid cartilage.
Z krtani wdychane powietrze przemieszcza się do systemu rur o sztywnych ścianach - pierwszą z  nich jest tchawica trachea. Dzieli się ona się na dwa oskrzela główne primary bronchi, te zaś dalej rozgałęziają się na oskrzela drugiego rzędu secodary bronchi (lub oskrzela płatowe, lobar bronchi), te z kolei dzielą się na oskrzela trzeciego rzędu tertiary bronchi (oskrzela segmentowe, segmental bronchi). 

Zadanie do wykonania: Błona śluzowa układu oddechowego

Jama nosowa i część nosowa gardła jak również dolne drogi oddechowe wysłane są błoną śluzową, której główną czynnością jest ogrzewanie, oczyszczanie i nawilżanie wdychanego powietrza.  Urzęsione komórki nabłonka oddechowego ciliated cell of epithelium wywołują ruch śluzu mucous wytwarzanego zarówno przez gruczoły śluzowe mucous glands i komórki kubkowe goblet cells w kierunku gardła. Ruch ten pomaga w usuwaniu zanieczyszczeń particles of derbis, a określany jest mianem mucociliary escalator. Błona śluzowa jest wzmocniona chrząstką cartilage, tworzoną m. in. przez chondrocyty chondrocytes.

Zwróćcie uwagę na różnicę w pisowni brytyjskiej i amerykańskiej: mucous - mucus.
Czy wiecie jak histolodzy określają mucociliary escalator?


Zadanie do wykonania: Płuca

Przez krtań pharynx, tchawicę larynx i oskrzela główne main bronchi wdychane powietrze trafia do płuc lungs. Płuco ma kształt stożka przy czym jego podstawa base jest wklęsła i spoczywa na przeponie, zaś szczyt apex jest zaokrąglony. Powierzchnia płuc przylegająca do strony wewnętrznej żeber nosi nazwę powierzchni żebrowej costal surface. Powierzchnia stykająca się z przestrzenią zawierającą narządy wewnętrze klatki piersiowej nosi nazwę powierzchni śródpiersiowej mediastinal surface. Płuco lewe jest mniejsze od prawego gdyż znajduje się w bezpośrednim sąsiedztwie serca i dodatkowo posiada wcięcie sercowe cardiac impression. Ma także tylko dwa płaty: górny i dolny. Płuco pawe składa się z trzech płatów: płata górnego superior lobe, płata środkowego middle lobe oraz płata dolnego inferior lobe oddzielonych od siebie szczelinami fissures.

Kolekcja trójwymiarowych filmów anatomicznych

Nic tak nie cieszy jak dobrze zrobione filmy anatomiczne...
Udało mi się trafić na bogatą kolekcję trójwymiarowych animacji anatomicznych wartych rozpropagowania. Jednym mankamentem (ale minimalnym) jest to, że są one w języku francuskim.

Warto przypomnieć sobie budowę łopatki  i dlatego wybrałem film z tą kością w roli głównej:

Logiczna narracja, proste wyjaśnienie trójwymiarowych relacji z pewnością przyczynią się do łatwiejszego zrozumienia budowy tej kości. Ale to zaledwie jeden film z dużo większej kolekcji. Więcej animacji dostępnych na kanale Youtube Anatomie 3D Lyon:

https://www.youtube.com/user/Anatomie3DLyon

Zgromadzone tam filmy pomogą zrozumieć nie tylko budowę kości, ale również działanie stawów i mięśni. 

Terminologia anatomiczna w zarodku

Z embriologicznego punktu widzenia ta strona dopiero się kształtuje. Potencjalnie może wyrosnąć na użyteczne narzędzie, ale na razie tylko bacznie przyglądam się jej poczynaniom. To strona

http://www.anatomicalterms.info

Sami autorzy przyznają, że to jeszcze wersja beta. Ale z samego założenia strona ta nigdy nie będzie ukończona - to użytkownicy ją tworzą i cały czas może się rozrastać. Od zaangażowania użytkowników  zależy w jakim kierunku się ona rozwinie. Jak na razie widać obiecujące początki.

Innowacyjne Nauczanie

W tym roku udało mi się zdobyć nagrodę za najlepszą stronę wykorzystującą BlackBoard, elektroniczną platformę nauczania. Wiem, że niewiele Wam to pomoże w uczeniu się, ale czasami warto się pochwalić jakimiś osiągnięciami :).

Na Uniwersytecie Southampton, gdzie obecnie pracuję, stworzyłem projekt zintegrowanego nauczania anatomii w którym środowisko elektroniczne uzupełnia środowisko fizyczne - i na odwrót. Znaczy to ni mniej ni więcej tylko to, że uczenie się w laboratorium anatomicznym wspomagane jest przez media elektroniczne, jednak samo środowisko elektroniczne nie jest wystarczające do uczenia się. Tak powstało harmonijne uzupełnianie się ("blended learning") tradycji i współczesności.

Krótka relacja z wręczenia nagrody: https://www.cite.soton.ac.uk/blackboard-award-winners-2014/